Premtimi i të drejtave të njeriut

Heinrich Böll Foundation
Place of publication
Belgrade
Date of Publication
December 2018
Number of Pages
16
Licence
All rights reserved.
Language of publication
Albanian
Nga viti 1948 kanë kaluar shtatë dekada. Edhe pse bëhet fjalë për ‘’kohën më të
shpejtë’’ në historinë e kohërave, këto shtatë dekada me siguri janë pak për të tërhequr
vijën dhe me të vërtetë për të rishqyrtuar rrënjësisht trashëgiminë e statutit më ambicioz
në historinë e të drejtave të njeriut. Tepër pak kohë ka kaluar për të kuptuar se si
të realizohet premtimi i Deklaratës universale: se paqja në botë është e domosdoshme
që çdo njeri në bashkësinë njerëzore të ketë të drejtë për të jetuar. Më në fund, është
e mundur që një kërkesë e tillë kurrë edhe nuk mund të shkojë përpara për realizimin
e premtimit, kurse dekadat që janë pas nesh ndoshta edhe nuk mund të dëshmojnë
që premtimi më shumë është si paralajmërim, sesa si ndonjë model për përdorim.
 
Shpeshherë Deklarata universale paraqitet si e fundit në një sërë të kartave të
mëdha të lirive. Gjuha dhe korniza e saj vërtet mbështeten në aspiratat të cilat formën
e vet për herë të parë e morën në Magna Carta, kurse më tej u artikuluan me deklarata
të famshme të shekullit XVII dhe XVIII. Preambula këtë edhe e pohon: në të gjejmë
pikëmbështetje të ndryshme të përpjekjeve të deriatëhershme që të arrihet deri te
formulimet obliguese të lirisë dhe barazisë – të drejtat e barabarta dhe të patjetërsueshme
të të gjithë anëtarëve të familjes të cilat merren si bazë të lirisë, drejtësisë dhe
paqes në botë; të drejtën për revoltë kundër tiranisë dhe shtypjes dhe kërkesën që të
drejtat e njeriut t’i mbrojë shteti ligjor; besimin në dinjitet dhe vlerë të brendshme të
njeriut dhe të drejtat e barabarta të burrave dhe grave. Konteksti në të cilin është e bërë
Deklarata universale ndikon që tashmë në preambulë të theksohet domosdoshmëria
e marrëdhënieve miqësore midis kombeve, por edhe liria nga frika dhe skamja, e cila
duhet t’i takojë çdo qenieje njerëzore. Fryma e vëllazërisë – fryma e Revolucionit Francez
- kumbon me nenin e parë. Neni i tretë i cili e konfirmon të drejtën për jetë, liri dhe
siguri personale, është variacion i formulimit të famshëm amerikan në të cilin në vendin
e fundit ishte kërkesa për gjetjen e lumturisë. Neni i katërt sikur konfirmon se
asnjëra nga këto tri të drejta nuk mund të realizohet në kushtet e robërisë, në kushtet
të cilat kanë qenë në fuqi në kohën e proklamimit të Deklaratës së pavarësisë.
 
Pra, Deklarata universale, paraqet shumën e të drejtave të ndryshme të cilat gjatë
historisë i kanë fituar vërtetimet e veta në luftërat për liri më të mëdha dhe në fushën
më të gjerë të barazisë. Në të janë ruajtur edhe shpresat e mëdha të asaj kohe: që shteti
ligjor është i arritshëm, që askush (më) nuk mund t’i nënshtrohet torturës, që kornizat
kombëtare dhe ndërkombëtare janë të përshkueshme, që njerëzit e kanë të drejtë të
migrojnë, të kenë ndonjë kombësi. Ky, gjithashtu, është regjistrim i lirive, të cilat qeniet
njerëzore do të duhej t’i gëzonin në kushtet për të cilat besohej se domosdoshmërisht fillojnë
pas vitit 1945, në kushtet e paqes së qëndrueshme.